Nowy rezerwat w Puszczy Białowieskiej: czy nadal pójdziemy na grzyby i szlaki

Tak. Planowany rezerwat „Puszcza Białowieska Lasy Otwarte im. prof. Simony Kossak” ma objąć ponad 33,7 tys. ha, ale według projektu szlaki zostają otwarte, a grzyby i jagody można zbierać niemal na całym jego obszarze. To na razie projekt: konsultacje trwają do 20 listopada 2026 r.

Co właściwie powstaje

Ministerstwo Klimatu i Środowiska zaproponowało utworzenie rezerwatu przyrody „Puszcza Białowieska Lasy Otwarte im. prof. Simony Kossak”. Ma on objąć ponad 33,7 tys. hektarów lasu w pięciu gminach: Białowieża, Hajnówka, Narewka, Narew i Dubicze Cerkiewne.

Trwają konsultacje społeczne. Uwagi można zgłaszać do 20 listopada 2026 r. do Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska w Białymstoku. Ostateczna decyzja zapadnie dopiero po nich.

Szlaki, grzyby i jagody zostają

Ministerstwo wybrało nazwę „Lasy Otwarte”, żeby od początku było jasne, że rezerwat nie ma zamykać lasu przed ludźmi. Według projektu:

• szlaki piesze, rowerowe i konne pozostają w pełni otwarte,
• amatorskie zbieranie grzybów i jagód będzie możliwe niemal na całym obszarze rezerwatu,
• drogi prowadzące do miejscowości nie wejdą w granice rezerwatu,
• lasem nadal zarządzają Lasy Państwowe, a leśnicy zajmą się ochroną przyrody, ochroną przeciwpożarową, edukacją i obsługą turystów.

Na tym terenie gospodarki leśnej nie prowadzi się od 2018 roku. Rezerwat ma tę sytuację uporządkować i zapisać na stałe.

Bez zmian zostaje Obszar Ochrony Ścisłej Białowieskiego Parku Narodowego: wchodzi się tam tylko z licencjonowanym przewodnikiem.

Co wolno: rezerwat, park narodowy, zwykły las

Najwięcej pytań dotyczy tego, czym nowy rezerwat będzie się różnił od Białowieskiego Parku Narodowego. W skrócie: w parku narodowym ochrona jest ściślejsza, a „Lasy Otwarte” mają zostać dostępne prawie jak zwykły las, tylko bez wycinki.

Zasady BPN: strona Białowieskiego Parku Narodowego (zwiedzanie, pies w BPN). Zakaz zbioru w parkach narodowych: art. 15 ustawy o ochronie przyrody. Zwykły las: ustawa o lasach.

Od królewskiej puszczy do rezerwatu

Puszcza przetrwała w tak dobrym stanie dlatego, że od wieków ktoś ją chronił, najpierw jako królewskie łowisko, potem jako park narodowy i obiekt UNESCO.

1. XV w. Władysław Jagiełło poluje w puszczy, żeby zgromadzić mięso dla wojska przed wojną z Zakonem.
2. XVI w. Zygmunt August grozi karą śmierci za zabicie żubra bez królewskiej zgody.
3. 1921 Powstają pierwsze rezerwaty w puszczy. Dwa z nich staną się zalążkiem parku.
4. 1932 Rozporządzenie tworzy Park Narodowy w Białowieży. Od 1947 r. nosi nazwę Białowieski Park Narodowy.
5. 1979 Park zostaje wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO. W 1992 r. obiekt obejmuje też białoruską część puszczy, a w 2014 r. prawie całą puszczę: dziś to 141 885 ha, w tym 59 576 ha w Polsce.
6. 2018 17 kwietnia Trybunał Sprawiedliwości UE orzeka, że zwiększona wycinka naruszyła prawo UE (sprawa C-441/17). Na obszarze planowanego rezerwatu gospodarki leśnej nie prowadzi się od 2018 r.
7. 2026 19 czerwca minister klimatu podpisuje plan zarządzania obiektem UNESCO Puszcza Białowieska.
8. 31.10–20.11.2026 Konsultacje projektu rezerwatu „Lasy Otwarte”. Potem decyzja RDOŚ w Białymstoku.

Patronka: Simona Kossak

Rezerwat ma nosić imię prof. Simony Kossak (1943–2007), profesor nauk leśnych, która przez ponad 35 lat mieszkała w leśniczówce Dziedzinka w Puszczy Białowieskiej. W książkach i audycjach radiowych opowiadała o zwierzętach i o tym, jak żyć obok dzikiej przyrody. Dla wielu osób przyjeżdżających na Podlasie to od niej zaczęła się znajomość z puszczą.

Co z tego mają gminy

Według ministerstwa gminy z rezerwatem dostaną wyższą subwencję z budżetu państwa, bo wzrosną ich tzw. potrzeby ekologiczne. Mogą też korzystać z programu NFOŚiGW „Przestrzeń dla przyrody – zielone gminy”, w którym dotacja może pokryć do 95% kosztów projektów związanych m.in. z ruchem turystycznym. Dla turystów może to z czasem oznaczać lepsze ścieżki, parkingi i miejsca odpoczynku.

Radio Białystok podaje, że jeśli rezerwat powstanie do końca 2026 r., wyższa subwencja trafi do samorządów od 2028 r., w wysokości ok. 5–7 mln zł rocznie.

Nie tylko Białowieża: inne nowe rezerwaty

Białowieski projekt jest częścią większej fali. Według RDOŚ w Kielcach od 2024 r. do końca sierpnia 2026 r. powstało w Polsce 200 nowych rezerwatów przyrody, a łącznie było ich wtedy 1718. Wcześniej, w latach 2013–2022, powstawało najwyżej 10 rocznie. Od sierpnia doszły kolejne, m.in. Lasy Sopockie. Coraz więcej z nich to duże rezerwaty „otwarte”, w których zostają szlaki i zbieranie runa.

Największym punktem odniesienia jest Bliżyński rezerwat, nazywany „świętokrzyską Białowieżą”: prawie 3 tys. ha, w którym zostały szlaki i zbieranie runa. Białowieski projekt jest od niego ponad dziesięć razy większy.

Co to znaczy dla gości z Klejnik

Klejniki leżą w gminie Czyże, poza granicami planowanego rezerwatu. Do Hajnówki i pierwszych puszczańskich szlaków jest ok. 20 km, do Białowieży ok. 40 km. Według projektu po utworzeniu rezerwatu nadal będzie można:

• zbierać grzyby jesienią i jagody latem, na własny użytek,
• jeździć rowerem i chodzić po puszczańskich szlakach,
• jeździć do Białowieży, do Rezerwatu Pokazowego Żubrów i do Białowieskiego Parku Narodowego z przewodnikiem.

Grzyby z porannego wyjścia można wieczorem oczyścić i usmażyć na płycie z fajerkami.

Pytania

Źródła: komunikat Ministerstwa Klimatu i Środowiska z 30 października 2026 r., Radio Białystok, Portal Samorządowy, Białowieski Park Narodowy, PAP, MKiŚ (obiekt UNESCO), komunikat TSUE nr 48/18, OKO.press, RDOŚ w Kielcach i Krakowie, nadmorski24.pl, infoludek.pl.